Tứ Vị Thánh Nương, nữ thần cửa sông biển

Tứ Vị Thánh Nương, nữ thần cửa sông biển

Tục thờ Tứ Vị Thánh Nương hiện rát phổ biến ỏ nhiều làng người Việt ven biển tử bắc vào nam, ngoài ra còn thấy ớ các làng ven sông lớn nằm sâu trong đồng bằng. Tuy nhiên, tục thờ này phổ biến nhắt vẫn là ven biển Trung Bộ, mà trung tâm là Đền Còn (Nghệ An). Theo Ninh Viết Giao, ngoài Đền Còn còn có 30 làng khác nữa ó Quỳnh Lưu (Nghệ An) thờ Tứ Vị Thánh Nương. Riêng huyện Hoàng Hóa (Thanh Hóa) cũng có 20 lâng thờ Tứ VỊ Thánh Nương. Nhiều nơi ờ ven biển Bắc Bộ thờ Tứ VỊ Thánh Nương dưới dạng thờ Tống Hậu, Thiên Hậu [1]

>Khóa luyện thi Violympic

 

ỏ Quảng Nam, Đà Nẵng, tục thờ Tứ VỊ Thánh Nương rắt phổ biến, hầu như làng nào cũng có, tuy nhiên, ít khi có miếu thò riêng Bà, như trường họp làng Mỹ Khê, gọi là Miếu cả, còn phần lớn phối thò vói các vị thần khác và được gọi vòi cái tên là Bà Giàng Lạch, tức vị thẩn chủ của sông biển. Nguyễn Xuân Hương trong bài viết của minh đả cho rằng, ngưài dân Thanh Nghệ, nơi phát nguồn tục thò Tú Vị Thánh Nương đă mang tục thò này vào trung và nam Trung Bộ và gọi Bà với danh thần mang tính dân gian ‘ Bà Giàng Lạch hay Dàng Lạch Chúa Nương Nương [2]. Trong các sắc phong của Bà thường mang tước hiệu Đại Càn Quốc Gia Nam Hải Tứ VỊ Thánh Nương.

>>Luyện thi THPT xem ở đây

Cũng giống như Quảng Nam, Đà Nảng, ỏ Quảng Ngãi cũng không có nơi nào thờ phụng riêng Bà, mà thường phối thờ với Thiên Ya Na, Bà Ngũ Hành, Thiên Hậu. Đặc biệt, Nguyễn Đăng Vũ đã tìm được một bản sắc phong của vua Minh Mạng, năm thứ 3, nhâm ngọ, 1822.

“Sắc Đại Càn Quốc Gia Nam Hải Tứ VỊ Thánh Nương hộ quốc tí dàn hiển hứu công đức kinh hữu xã dân phụng tự phụng ngã.

Thế tổ Cao Hoảng Đế thống nhất hái vũ khánh bị thần nhân tứ kim quang thiệu hướng đồ miến miện thần hưu nghi ìong hiển hiệu khả phong: Hàm hoằng, quang dại, chí đức thượng đắng thần. Nhung chuẩn hứa Chương Nghĩa huyện, An Phú thôn phụng sự thần kỳ tướng hộ bảo ngã ỉê dãn cố sắc.

Minh Mạng tam niên cứu ngoại thị nhập tứ nhật”

■ Dịch:

Sắc ban cho Tứ VỊ Thánh Nương Đại Càn Quốc Gia Nam Hải đã giúp nước phò dân dày đức cả. Từ trước tới nay dân xă lập miếư phụng thờ.

Vâng mệnh Đức Cao Tổ Hoàng Đế (Gia Long) thống nhất sơn hà, đem lại yên vui trăm họ, nay ta nối nghiệp cơ nghiệp VC vang đó nên tưỏng nhớ đến quý thần linh xưa tủng hiển hiện mà gia tặng các chứ : Hàm hoằng, Quang Đại, Chí đức thượng đắng thần. Chuẩn cho thôn Yên Phú, huyện Chưong Ngãi mãi phụng thò như cũ, ngõ hầu quý thần linh phù hộ đám dân đen của ta. Nay ban sắc”

ớ Nam Bộ tục thò này không chí thấy ỏ cư dân ven biến, mà còn thấy ò cả vùng sâu trong nội địa, như Đồng Nai, Sông Bé, thành phố Hồ chí Minh Tại các tính kổ trcn, nhiều trưòng hợp là do dân xư Quảng di cư vào dãy mang theo tín ngưỡng noi đất gốc. Thí dụ, ở đình Nam Chơn (29 Trần Quang Quang Khải, quận 1, Tp. Hồ chí Minh) là nơi thò và có sắc phong Đại Càn Quốc Gia Nam Hải Tứ VỊ Thánh Nương, là của dân ỉàng Chon sảng, Hòa Vang, Quảng Nam) mang vào đây khoảng năm 1860. Ngoài ra vị nữ thần này còn được

 

 

thờ ổ các đinh khác trong thành phố, như Nam Chan, Tân An, Phú Hòa Vạn, Hòa Mỹ, Sờn Trà… *.

Với nhứng tư liệu biết được hiện nay, chúng ta có đưọc nhứng dị bản huyền thoại khác nhau vồ tục thò Tứ VỊ Thánh Nương.

Phổ biến hon cả và có thể muộn mằn hơn cả là huyền thoại Tứ VỊ Thánh Nương liên quan tới Tống hậu và các công chúa của nhà Nam Tống. Có thể tóm tẩt như sau: Năm 1276 quân Nguyên Mông ồ ạt tấn công Nam Tống khicn hàng vạn quân Tống bị đảnh tan. Tháng 1/1279, quân Nguyên tán công căn CIỈ cuối cùng của Nam Tống. Trong lúc nguy khốn, Thái Hậu và các công chúa nhà Tống xuống thuyền chạy về phía Quảng Đông nhưng gặp gió mạnh thuyền bị đắm, mọi người đều chết. Lúc đó, bỗng xuất hiện Rồng vàng tói hộ giá Mâu Hậu và ba vị công chứa trôi dạt tói biển Còn Hải và được vị sư già chùa Quy Sơn cứu sống và trú ngụ tại đó.

Sau một thòi gian ỏ trong chùa, bỗng có điều dị nghị về vị sư già vói Tống Hậu. Vị sư già không biện bạch được bèn khấn Phật và nhảy xuống biển tự vẫn. Mâu Hậu và ba vị công chúa thấy vị sư già vì mình mà chịu oan khuất cũng liều mình nhảy xuống biển chết theo, xác của họ dạt vào của Còn Hải. Họ hiển linh và được dán lập đền thờ và phong là “Nam Hài Phúc Thần” cai quản L2 cửa biển. Từ dó phàm nhủng người di biển đều đến cầu đảo Tứ VỊ Thánh Nương và linh nghiệm.

Sau này, vua Trần Anh Tông, Lê Thánh Tông đi chinh phạt giặc Chiêm ở phương Nam theo đưòng biển được Tứ VỊ Thánh Nương hiển linh và trợ giúp. Sau khi thắng trận trỏ về, các vua Đại Việt đều lễ tạ và phong thần “Quốc Mầu Vương Bà Tứ VỊ Thuợng Đẳng Thần” và “Đại Càn Thánh Nương Quốc Gia Nam Hải Tứ Vị Thánh Nương Thượng Đẳng Thần”. Sự kiện này đã được sách “Việt Điện u ỉinh” của Lý Tế Xuyên chép. Tuy nhiên, hiện nay trong sách cổ cũng như trong các ngọc phả, thần tích, huyền thoại truyền miệng có sự khác nhau về Tú Vị Thánh Nương. Ngoài Tống Hậu còn ba vị kia là ai? công chúa, người hầu, vua Đế Bính…?

  • Khác với huyền thoại trên, ỏ Phú Nghĩa còn lưu truyền một huyền thoại về Tứ Vị Thánh Nương liên quan đến đời sống cúa hoàng tộc thời cổ xưa: Truyện kể rằng: Hoàng hậu đã sinh được
  • quý nương, mà tuối tác nhà vua đã cao ncn rất muốn sinh con trai để kế vị. Lức Hoàng hậu có mang lần thư ba, nhà vua báo rằng “Ncu sinh con gái thi cứ bóp chết đi!”. Quả thực lần đó Hoàng hậu sinh con gái. Tới khi nhà vua về, biết chuyện, sai đầy 2 mẹ con hoàng hậu ra đảo xa ngoài biển. Gặp biển động, dạt vào của Còn rồi ỏ lại đó tỏi khi chết. Sau khi chết hiển linh thành Nam Hải Để Thẩn, chủ việc mưa gió ỏ ngoài biển

Trong sách cứa Tạ Chí Đại Trường nói rằng theo ô Châu Cận Lục cứa Dương Văn An thì lại gắn câu chuyện trên vào đời Hùng Vương thứ 13 vói câu truyện ly kỳ liên quan tới một âm mưu của một thứ phi do muốn tranh giành ngôi báu nên đã sai cắt bộ phận sinh dục của một hoàng tủ nhỏ mới sinh, nên sau đổ bị lưu dày, chết ỏ giứa biển và hiến linh thành thần 2

  • Trong một huyền thoại khác, sự tích Đền Còn lại liên quan tới việc trôi dạt cúa một “cây gỗ thần”. Một đêm, ỏ thôn Càn Miếu có cây gỗ thẩn trôi về, dân làng không biết nên đã xúc phạm tói, khiến gỗ thần trôi xuống làng Phú Lương. Một ngư ông Phú Lương ra băí sông thấy gỗ lạ, lấy dao chặt thứ, bỗng thấy toát ra hương thom, biét đó là gỗ thần, nên dân Phú Lương lập đền thà, từ đó dân làng đánh bắt được nhiều tôm cá. Sau đó dân Càn Micu ân hận nên lập mưu xuống khiêng gỗ quý về. Do được Tiên nủ ờ Long Vương báo mộng, dân làng chuẩn bị làm đền thờ. Không ngờ sau một đcm mưa to gió lổn, gổ từ dâu trôi về đủ để xây đền, dân làng tin đó là gỗ của thần linh. Do vậy dền được làm xong, gỗ thom tạc thành tượng thò, làng Càn Miếu đổi thành Hương cần (Phương cần). Và tù đó có tục Chạy ói trong lễ hội Đền Còn, tái hiện lại sự tích tranh cây gồ thần giứa hai làng Phương cần và Phú Lương

Qua huyền thoại và việc thờ cúng Tứ VỊ Thánh Nương ỏ nhiều nơi, nhắt là ờ Đền Còn chúng ta có thể nhận biết được gì? Trước nhất, đây là một nữ thần biển, mà trong huyền thoại kể trên nói là Tiên nứ thuộc Long vương, nàng ẩn minh trong cây gỗ thơm, trôi dạt đến Phương cần, hiển lỉnh trọ giúp nghề cá, nên được dân thờ phụng. Huyền thoại này nhắc ta nhớ tới huyền thoại Pô Inư Nưgar – Bà Mẹ Xiỉ Sớ của Chăm. Nàng cũng ẩn mình vào cây gỗ thơm, trôi dạt tới Trung Hoa và đã hiển linh, kết duyên với Hoàng tử Trung Quốc.

ỏ nhiều noi, tuy dưóí hình thức Tú Vị Thánh Nương nhưng thực ra chỉ có một nử thần hiển linh là Tống Hậu hay Thiên Hậu cổ nơi nhập Tống Hậu và Thiên Hậu làm một. Điều này cũng dễ xáy ra đối với các hiện tượng văn hóa dân gian. VỊ nứ thần này lan truyền tới mọi nơi dọc theo bờ biển củng dưới dạn& bức tượng trôi hay gỗ thần trôi. Thí dụ, tại đền thù Thánh Mau tại làng Trà cố {Quảng Ninh) có thờ Tống Hậu là vị thần chủ. Tương truyền vào ngày 23 tháng 3 (tức dịp thờ Mầu – tháng 8 giỗ cha, tháng 3 giỗ mẹ) có bức tượng nủ thần trôi vào bờ biển nơi ngày nay có ngôi đền thờ Thánh Mẩu. Lúc đó có một tốp thọ mộc đang xây cất nhà, trong dó có một người đă xúc phạm tới biỉc tượng, liền bị trùng phạt. Tháy vậy, dân láng vớt tuợng lên và lập đền thò.

Có lc huycn thoại Tứ VỊ Thánh Nưong liên quan tới Tống Hậu hay một vị Hoàng hậu hay Thứ phi nào đỏ cứa triều đình Việt Nam là lóp vãn hóa tín ngưõng có sau. Dủ đưói dạng Tứ Vị (một Hoàng Hậu và 3 công chúa) hay chỉ một mình Tống Hậu, đã trớ thành Mau và nhập vào hệ thổng tín ngưỡng thờ Máu cúa người Việt, thậm chí ỏ cả Mẫu Tam Phủ- Tứ Phủ nứa. Cũng vi lẻ dó mà hệ thống nữ thần Tứ VỊ Thánh Nương hay Tổng Hậu đã theo các dòng sông “trôi dạt” vào sâu trong nội dịa và nhập vào dòng Long Vương- Thoải phủ.

Nếu căn cú vào các tước hiệu của Tứ Vị Thánh Nương dược các vương triều Đại Việt ban tặng: “Đại Càn Tií Vị Thánh Nương…”, “Đại Càn Quốc Gia Nam Hài…” thi người ta tự hỏi tước hiệu “Đại Càn” này là gì? chữ “cán” trong tước hiệu “đại càn” là từ chứ “càn” trong “càn khôn” cúa kính dịch, Ì1Ó không liên quan gì tới nguồn gốc của vị Thủy thần này. Tuy nhiên, theo nhu Bình Nguyên Lộc và nhiều nhà ngôn ngủ học- lịch sứ gần đây, thì chứ “Càn” là từ gốc ngôn ngữ Nam Đảo, Càn = Kan = Cá. Như vậy, nếu giải thích theo

 

ngữ âm lịch sứ chứ không phải là phiên âm cúa Trung Quốc thì Tứ

Share This Post

Post Comment